دوشنبه ٠٣ مهر ١٣٩٦

معرفی شاخص های علم سنجی:

ضریب تاثیر (Impact Factor)

مشهورترین شاخص تحلیل استنادی است که در سال 1955 توسط گارفیلد پیشنهاد شد. شاخصی که کاملاً کمی است که برای ارزیابی مجلات و میزان تاثیرگذاری یک مجله در ارتباط با مجلات دیگر به کار می رود و نه برای سنجش اعتبار آثار یا مولفان و پژوهشگران. این ضریب نسبت استنادهای دریافتی یک مقاله طی دو سال قبل به تعداد مقالات منتشر شده مجله طی همان دو سال است.

شاخص آنی یا شاخص فوریت (Immediacy index)

این شاخص در پایان هر سال مشخص می شود و به منظور تعیین سرعت استناد مقالات یک مجله استفاده می شود. این شاخص براساس نسبت تعداد استنادهای مقالات کلیه شماره های منتشر شده نشریه در یک سال مشخص به تعداد مقالات منتشر شده همان نشریه در همان سال محاسبه می گردد.

شاخص نیمه عمر یا قاعده کهنگی متون (Cited half life)

نیمه عمر استناد به مجله مدت زمانی است که نیمی از کل استنادات به آن مجله انجام گرفته باشد. نیمه عمر بالاتر برای مجله می تواند نشان دهنده ارزش ماندگاری مقالات آن مجله باشد. شاخص نیم عمر، نقش زمان را در بهره وری از اطلاعات روشن می کند و نشان می دهد که با گذشت زمان از میزان سودمندی مقالات و کتاب ها کم می شود.

شاخص جی (G-Index)

این شاخص در سال 2006 برای تکمیل عملکرد شاخص h توسط دانشمندی بلژیکی معرفی گردید. شاخص G یک محقق عبارت است از G تعداد از مقالات وی که مجموع استنادات به مقالات کوچکتر مساوی G، تقریباً مساوی G2 باشد. چنانچه مقالات را به ترتیب میزان استناد از زیاد به کم (نزولی) مرتب کنیم، جایی که تعداد مجموع استنادات تقریباً مساوی مجذور تعداد مقالات باشد، در آن ردیف، تعداد مقاله  بیانگر شاخص G خواهد بود. با توجه و دقت در نحوه محاسبه G-Index در می یابیم که میزان G-Index هیچ وقت کمتر از H-Index نخواهد بود.

پارامتر m

شاخص هرش هر پژوهشگر به طول مدت فعالیت پژوهشی وی بستگی دارد، زیرا با گذشت زمان تعداد مقالات و استنادات به آن ها افزایش می یابد به همین جهت هرش برای مقایسه پژوهشگران در مراحل مختلف دوره فعالیتشان پرامتر m را معرفی کرده است. این پارامتر در نتیجه تقسم شاخص هرش هر پژوهشگر بر سن علمی وی به دست می آید. منظور از سن علمی شمار سال هایی است که از زمان انتشار اولین مقاله او می گذرد.

تاثیر استنادی (Citation Impact)

میانگین تعداد دفعاتی که مقالتت یک موسسه در یک دوره زمانی خاص، مورد استناد قرار گرفته است. ( کسری از تعداد استنادات دریافت شده در دوره خاص بر تعداد تولیدات منتشر شده در همان دوره )

شاخص هرش (H-index)

طبق تعریف جورج ای هرش، شاخص هرش هر محقق عبارت است از h تعداد مقاله از Np تعداد مقالات وی که به هر کدام حداقل h بار استناد شده باشد و بقیه مقالات وی (Np-h) کمتر از این مقدار، استناد را به خود اختصاص داده باشد. به عنوان مثال H-index برابر با 10 به معنی این است که فرد حداقل 10 مقاله دارد که هر کدام حداقل 10 بار مورد استناد قرار گرفته اند.